Büyük Buhran ve Hooverville: Sosyal Hizmetin Tarihsel Kırılma Noktası
"Derme çatma barakalardan modern sosyal politika anlayışına uzanan toplumsal bir dönüşüm hikayesi."
Sosyal Nabız olarak bugün, modern sosyal hizmet profesyonelleri için bir laboratuvar niteliği taşıyan 1929 krizini inceliyoruz. Buhranın derinleşmesiyle birlikte Amerikan toplumunda ortaya çıkan Hooverville yerleşimleri, işsizlik ve evsizliğin somut birer simgesi haline gelmiştir. Bu makale, sunulan kaynaklar ışığında Büyük Buhran'ın nedenlerini, toplumsal etkilerini, Hooverville yerleşimlerini ve ailelerin bu krizle başa çıkma stratejilerini kapsamlı bir şekilde ele almaktadır.
1929 Dünya Ekonomik Bunalımı: Nedenler ve Başlangıç
Büyük Buhran, 1929 yılında başlayan ve etkileri 1930'lu yıllar boyunca devam eden, dünya tarihinin en derin ekonomik krizlerinden biridir. Krizin fitili, 24 Ekim 1929'da "Kara Perşembe" olarak bilinen New York Borsası'nın çöküşüyle ateşlenmiş, 29 Ekim'deki "Kara Salı" ile borsa tamamen dibe vurmuştur. Krizin temel nedenleri arasında borsa spekülasyonları, bankaların kötü yapılanması, üretim ve tüketim arasındaki dengesizlik ve Başkan Hoover yönetiminin ekonomiye devlet müdahalesini reddeden liberal anlayışı yer almaktadır.
Sosyal hizmet uzmanları için bu dönem, "Laissez-faire" (bırakınız yapsınlar) anlayışının toplumsal maliyetini gösteren en acı örnektir. Özellikle borsa göstergeleri 1920'lerin başında iyi görünse de, Florida gayrimenkul balonunda görüldüğü gibi spekülatif hareketler ekonomiyi kırılgan hale getirmiştir. Bunalım süresince dünya ticareti %65, yeryüzündeki toplam üretim ise %42 oranında azalmıştır. Amerika Birleşik Devletleri'nde 9.000'den fazla banka iflas etmiş ve milyonlarca insanın mal varlığı yok olmuştur.
Toplumsal Yıkım: İşsizlik ve Hooverville Yerleşimleri
Ekonomik çöküş, sanayileşmiş şehirlerde devasa bir işsizler ve evsizler ordusu yaratmıştır. 1933 yılına gelindiğinde işsizlik oranı %25 gibi rekor bir seviyeye ulaşmış, yaklaşık 15 milyon Amerikalı işsiz kalmıştır. Ev kiralarını ve ipoteklerini ödeyemeyen halk, sokaklara düşmüş ve şehirlerin kıyılarında derme çatma barakalardan oluşan yerleşim yerleri kurmuştur. Bu yerleşim yerlerine, krizin sorumlusu olarak görülen Başkan Herbert Hoover'a atfen "Hooverville" adı verilmiştir.
"Hooverville'lerde yaşam oldukça zorludur; barınaklar genellikle hurda metal, odun parçaları, mukavva kutular ve camlardan inşa edilmiştir. Bazı sakinler o kadar çaresizdir ki, barınak yapmak yerine toprağa delikler kazıp üzerini örterek buralarda yaşamaya çalışmışlardır."
New York'taki Central Park'ta bulunan eski bir su deposu alanı (Lower Reservoir), şehrin en ünlü Hooverville'lerinden birine dönüşmüştür. Seattle'daki Hooverville ise 600 baraka ve 1.200 sakinle en organize yerleşimlerden biri olmuş, hatta kendi içerisinde Jesse Jackson adında gayriresmi bir "belediye başkanı" seçmiştir. Sosyal hizmet bağlamında bu yerleşimler, bireylerin kendi kaderine terk edildiği bir sistemin yarattığı "mecburi sivil toplum" örnekleridir.
Kriz Döneminde Aile ve Çocukların Durumu
Büyük Buhran, Amerikan aile yapısını ciddi şekilde sarsmıştır. Birçok erkek, ailelerine bakamadığı için yaşadığı utanç ve hayal kırıklığıyla evlerini terk ederek "hobo" (evsiz gezgin) olarak yollara düşmüştür. Kadınlar ise evdeki bütçeyi yönetmek, eski kıyafetleri dikmek ve az miktardaki gıdayı paylaştırmak için büyük çaba sarf etmişlerdir.
🍼 Çocuk Refahı
Çocuklar bu dönemde yetersiz beslenme ve sağlık sorunlarıyla (raşitizm gibi) karşı karşıya kalmış, yaklaşık 300.000 çocuk okul bütçelerinin kesilmesi nedeniyle eğitimden mahrum kalmıştır.
⚖️ Eşitsizlik ve Irkçılık
1932'de Afrikalı Amerikalılar arasındaki işsizlik oranı %50'yi aşmış, ırkçı şiddet artmıştır. Tarım bölgelerindeki Dust Bowl felaketi, çiftçilerin toplu göçlerine neden olmuştur.
Direnç Stratejileri: Tasarruf ve İş Ahlakı
Zorluklara rağmen birçok aile, krizle başa çıkmak için içsel stratejiler geliştirmiştir. Araştırmalar, bu dönemde ebeveynlerin çocuklarının önünde şikayet etmemeye özen gösterdiklerini ve "şikayet etmeme" kültürünün bir yaşam biçimi haline geldiğini göstermektedir. Aileler, Birinci Dünya Savaşı döneminden kalan tasarruf (thrift) alışkanlıklarını yeniden canlandırmışlardır.
- Anneler evde ekmek yapmış, bahçeler kurmuştur.
- Kıyafetler defalarca yama yapılarak kullanılmıştır.
- Geniş aile yapısı en büyük destek ağı olmuştur.
- Çocuklar küçük yaşta iş hayatına atılmıştır.
New Deal: Sosyal Politika ve Devletin Yeniden İnşası
Başkan Hoover'ın "kendi kendine yardım" yaklaşımının başarısız olması üzerine, 1932 seçimlerini kazanan Franklin D. Roosevelt, "New Deal" (Yeni Uzlaşma) programını hayata geçirmiştir. Bu programla birlikte Amerikan tarihinde ilk kez geniş çaplı devlet müdahalesi ve sosyal politika uygulamaları başlamıştır.
Glass-Steagall
Bankacılık sistemini düzenleyen ve mevduatları koruyan yasa.
İstihdam Projeleri
CCC ve WPA aracılığıyla milyonlarca işsize "iş onuru" sağlandı.
Sosyal Güvenlik
1935 Yasası ile yaşlı ve işsizler için kurumsal koruma.
Sosyal Nabız'dan Bir Ders
Büyük Buhran, ekonomik bir felaket olmasının yanı sıra, toplumsal dayanışmanın ve devletin rolü konusundaki anlayışın kökten değiştiği bir dönüm noktasıdır. Hooverville'ler, bu krizin yarattığı yoksulluğun en çarpıcı göstergesi olarak tarihe geçmiştir. Krizin yaraları ancak 1940'larda savunma sanayiinin canlanması ve II. Dünya Savaşı'na hazırlık süreciyle tam anlamıyla sarılabilmiştir. Sosyal Nabız olarak vurguluyoruz ki; güçlü bir sosyal devlet, kriz anlarında bireylerin barakalara mahkum edilmesini engelleyen en büyük sigortadır.
⚓ Analoji: Karaya Oturan Gemi
"Büyük Buhran dönemi, dev bir geminin aniden karaya oturmasına benzer; yolcular (halk) hayatta kalabilmek için geminin enkazından (hurdalardan) kendilerine sığınaklar (Hooverville'ler) inşa etmek zorunda kalmış, ancak yeni bir kaptan ve rotayla (New Deal) tekrar denize açılabilmişlerdir."
